n.a.v. Frans Verhagen, Bush is dom. En 37 andere clichxc3xa9s over Amerika, Utrecht 2005
Amerikanen zijn niet oppervlakkig
Veel Europeanen denken dat Amerikanen oppervlakkig zijn. Dit leiden ze bijvoorbeeld af uit het feit dat Amerikanen altijd hetzelfde antwoord geven op bepaalde vragen. Zo zeggen ze vaak xe2x80x98How are you?xe2x80x99 en xe2x80x98Nice to meet youxe2x80x99 terwijl ze het helemaal niet menen. Of de uitdrukking xe2x80x98Have a nice dayxe2x80x99 van een dienstverlener. Amerikanen zijn inderdaad vriendelijk. Natuurlijk zijn ze niet altijd blij, maar voor een kort ogenblik doen ze alsof. Dit is heel on-Nederlands. In Amerika wordt je al gauw xe2x80x98friendxe2x80x99 genoemd. Maar ze hebben nu eenmaal geen woord voor xe2x80x98kennisxe2x80x99. Nederlanders die een tijdje in Amerika hebben gewoond, krijgen bij terugkeer in eigen land een cultuurschok te verwerken. Als een Amerikaan iets slecht vond, dan zegt hij: xe2x80x98It was interestingxe2x80x99. Vrij vertaald: het was waardeloos, maar ik wil degene die er tijd in gestoken heeft, het voordeel van de twijfel geven.
Amerika is een paradijs voor immigranten
Miljoenen mensen, waar ook ter wereld, zouden niets liever doen dan onmiddellijk naar Amerika verhuizen. Van de 280 miljoen Amerikanen bij de laatste volkstelling waren er 31 miljoen niet in Amerika geboren. Omdat ze in Amerika op hun eigen kracht zijn aangewezen, redden de meeste immigranten zich tamelijk snel. De West-Europese verzorgingsstaat zwakt veel van de impulsen tot zelfverbetering af. In Amerika vindt je geen immigranten die thuiszitten. Als je mislukt, zo zeggen de Amerikanen, dan heb je het aan jezelf te wijten.
De diversiteit is groot
xc3x89xc3xa9n Amerika bestaat er niet. De regionale identiteit is sterk. Nergens blijkt het anders-zijn duidelijker dan in het Diepe Zuiden, ook al zijn daar de afgelopen decennia miljoenen Noorderlingen heengegaan. Hier gaat het leven wat langzamer, mensen hebben meer tijd, ze zijn vriendelijker, dragen een andere geschiedenis mee, denken politiek heel anders en zijn geloviger. Iemand heeft gezegd: xe2x80x98Het Zuiden heeft de Burgeroorlog verloren maar sindsdien Amerika veroverdxe2x80x99.
Amerikanen zijn trots op hun geschiedenis
Amerika heeft de oudste geschreven grondwet van de wereld, Amerika is de oudste republiek, is de oudste democratie en heeft het oudste federale stelsel. De Democratische Partij is de oudste politieke partij van de wereld (met de Republikeinen als goede tweede). Toen Amerika onafhankelijk werd, schudden ze veel historische (Engelse) veren van zich af, bijvoorbeeld het dragen van pruiken bij rechters. In het Amerikaanse dagelijkse leven is het verleden altijd aanwezig. Het begint al bij de dagelijkse bevestigingen van het Amerikaan-zijn. De Pledge of Allegiance die schoolkinderen iedere dag opdreunen, bij het hijsen van de vlag en het te pas en te onpas gezongen volkslied.
De Burgeroorlog leeft nog steeds
De Burgeroorlog is in het Diepe Zuiden nog steeds deel van het dagelijkse leven, ongeveer zoals bij ons de Tweede Wereldoorlog. Slagvelden worden in ere gehouden, vrijwilligers geven informatie, veldslagen worden nagespeeld, vlaggen van de Confederatie geven nog steeds aanleiding tot politieke discussies. Amerikanen lezen veel historische boeken. Veelschrijvende historici publiceren de ene na de andere bestseller. Op de grootzegel van Amerika staan de woorden Novus Ordo Seclorum: een Nieuwe Orde voor de Eeuwen. Amerikanen zijn verzot op het zetten van een punt, het starten van een nieuwe tijd. Termen als The end of… en New… vindt je overal terug.
Geloof is overal aanwezig
Geloof speelt een grote rol in het Amerikaanse leven. Alleen Ierland en Polen hebben meer gelovigen. Terwijl in Europa de kerken zijn leeggelopen en het geloof alleen privxc3xa9 wordt beleefd, dragen Amerikanen hun geloof op hun voorhoofd. Te pas en te onpas komen ze ermee aanzetten. Een tennisser die een toernooi wint en God dankt, een dominee die 11 september ziet als een straf van God, buitenlands beleid dat wordt bexc3xafnvloed door verwijzingen naar de xe2x80x98Apocalypsxe2x80x99, de xe2x80x98Second Comingxe2x80x99 en de noodzaak de Joden te bekeren met het oog op Gods Koninkrijk. Verder wordt er veel gesproken over xe2x80x98goodxe2x80x99 en xe2x80x98evilxe2x80x99, xe2x80x98rightxe2x80x99 en xe2x80x98wrongxe2x80x99 en xe2x80x98vicexe2x80x99 en xe2x80x98virtuexe2x80x99. President Bush doorspekt zijn toespraken met bijbels taalgebruik en meent een goddelijke opdracht te hebben. Europa staat erbij en kijkt ernaar.
Kerk als vrije markt
Hoewel de eerste kolonisten puriteinen waren, was aan de vooravond van de Amerikaanse Revolutie maar 17 procent kerkelijk. Tegen het begin van de Burgeroorlog in 1861 was dat 37 procent. Daarna bleef dit percentage stijgen, tot in 1906 meer dan de helft van de bevolking kerkelijk was, en 62 procent in 1980. Amerika heeft een omgekeerde ontwikkeling doorgemaakt. De meest overtuigende verklaring is dat er een vrije markt van geloof en kerk is. Een staatskerk ontbrak, kerkgenootschappen moesten concurreren om de gunst van de gelovigen. Een nieuwe kerk was zo gesticht, een predikant had geen opleiding nodig, alleen energie en enthousiasme. Als een kerk te groot of te star werd, werden er gewoon nieuwe kerken gesticht. Ontevreden xe2x80x98klantenxe2x80x99 stapten over naar de xe2x80x98concurrentxe2x80x99. Termen van de markt als het gaat om kerkelijke zaken: ongewoon, maar heel normaal in Amerika.
Feel good-mentaliteit
Een voorbeeld is de Crystal Cathedral van vader en zoon Schuller: Hour of Power. Dit is een patriottisch soort van geloofsbeleving in een glazen kerkgebouw vol blijheid, met middle of the road-muziek en feel good-groepen. Ze waarderen spiritualiteit hoger dan geloof, en dat is de sleutel tot hun succes. Evangelicale kerken benadrukken het persoonlijke. Er zijn geen moederkerken die wat voorschrijven. Een socioloog zei: xe2x80x98We are all evangelicals nowxe2x80x99. Het geloofsleven lijkt onderdeel van de cultuur te zijn geworden. Dit laat zich, net als alle Amerikaanse consumentenproducten, goed exporteren.
Tien procent van geld xc3xa9n tijd
De kerken die de meeste aantrekkingskracht hebben zijn die, welke hoge eisen stellen aan hun gelovigen. De snelst groeiende kerk, die van de Mormonen, eist niet alleen tien procent van je inkomen, maar ook tien procent van je tijd. Over de staat New York rolden in het verleden veel golven vurig beleefde revivals heen. Het kreeg daarom de bijnaam burned over district. In de loop van de 19e eeuw groeiden de kerken die nadruk legden op persoonlijke beleving, ten koste van gevestigde kerken. Deze nieuwe kerken hadden vaak onbetaalde predikanten, zodat gemeenten met maar een paar leden ook konden overleven.
Crystal Cathedral
Overal een morele dimensie
Volgens historici zitten we nu in de Vierde Grote Opwekking, die na de jaren 1960 is begonnen. Amerikanen stoppen in hun politieke actiebereidheid vaak een morele en religieuze dimensie. xe2x80x98For better or for worse, moral conflicts made Americaxe2x80x99. Zo waren de Amerikaanse Revolutie en de Burgeroorlog kruistochten voor hoge idealen. Een actueel voorbeeld is de strijd tegen abortus. Amerikanen kiezen zelf voor hun geloof. Wie verhuist, zoekt in zijn nieuwe woonplaats naar een kerk die je bevalt. Het maakt niet uit welke kerk. Amerika is een land van switchers. Zoxe2x80x99n 16 procent is al eens verwisseld van kerkverband, vooral bij de fundamentalisten is dit percentage hoog. Meer dan de helft van predikanten van megakerken zijn al eens verwisseld van kerkverband.
Van kaft tot kaft
De Bijbel wordt heel serieus genomen. In 1990 was tweederde van de baptisten het eens met de stelling: xe2x80x98The Bible is the actual word of God and is to be taken literally, word for word.xe2x80x99 Ze verwierpen het alternatief: xe2x80x98The Bible is the inspired word of God but not everything should be taken literally, word for wordxe2x80x99. Hoogopgeleide mensen slagen erin deze interpretatie met hun wetenschappelijke kennis te combineren. Met xe2x80x98God bless youxe2x80x99 sluit iedere president zijn toespraken af. Bush zegt dat Jezus zijn favoriete filosoof is. Toen hij nog gouverneur van Texas was, kondigde hij 10 juni 2000 aan als Jesus Day.
Invloed op lokale scholen
Zuidelijke evangelicalen geloven sterk in het publieke gebaar en de heilzame werking daarvan op individuele zielen. Vandaar de wens om overal de Tien Geboden op te hangen, of zoals de opperrechter van het Supreme Court in Alabama wilde, ze uitgehakt in steen in het gerechtsgebouw te zetten. Toen Pat Robertson, de rijke televisiedominee die zegt al biddend orkanen van richting te kunnen veranderen, president wilde worden, keerden de kiezers zich massaal van hem af. Abortus, gezin, homohuwelijk, gebed op school: het zijn allemaal onderwerpen waarover Amerikanen zich druk maken. Vooral op het niveau van de lokale scholen oefenen de evangelicalen veel invloed uit. Omdat ze gedreven en actief zijn, kunnen ze gemakkelijk schoolbesturen overnemen. Vervolgens verbieden ze onderwijs is. Toch blijkt het met de bijbelkennis niet al te best voor te staan. De helft weet niet wat het eerste bijbelboek is, tweederde weet niet wie de Bergrede uitsprak (Billy Graham wordt vaak genoemd). Nauwelijks de helft kon de vier evangelisten noemen en tien procent meende dat Jeanne dxe2x80x99Arc de echtgenote van Noach was.
Bumperstickers
Seculiere Europeanen
Een socioloog zegt: xe2x80x98De typische Amerikaan heeft een opmerkelijke capaciteit ontwikkeld om serieus te zijn over geloof zonder het geloof serieus te nemen.xe2x80x99 Het is vaak een oppervlakkig geloof, een feel good-geloof dat geen of weinig eisen stelt. Bijbelreferenties werken minder goed dan de vraag: xe2x80x98Wat zou Jezus doen?xe2x80x99 In alle opwinding en onduidelijkheid van de jaren 60 vonden mensen in hun geloof een anker. De Vierde Grote Opwekking profiteerde van de televisie als nieuw medium. Het sterk beleefde geloof maakt van Amerika een moralistisch land. Ieder politiek gevecht wordt getransformeerd tot een veldslag tussen de waardige en de onwaardige mensen. Vooral in het Zuiden waar de intense geloofsbeleving altijd nauw was verbonden met de geschiedenis en waar geloof altijd meer deel was van het publieke leven. xe2x80x98De meeste Amerikanen ervaren hun geloof gewoon als een belangrijk deel van hun leven. En waarom ook niet? Voor Europeanen die zich net hebben losgemaakt van een opgelegd geloof dat de politiek doordrenkte en geleid heeft tot een geschiedenis van godsdienstoorlogen en inquisitie, is dat misschien moeilijk te begrijpen. Maar we zouden er meer moeite voor moeten doen.xe2x80x99
Hoe kijken Amerikanen tegen de doodstraf aan?
In Amerika is er nauwelijks oppositie tegen het principe van de doodstraf. Er zijn geen landelijke politici die zich ertegen uitspreken. In Nederland en ook de rest van Europa is de doodstraf echter een taboe. Je hoort wel argumenten als: xe2x80x98Wij mogen niet over iemands leven beslissenxe2x80x99. Maar dit doe je ook als je iemand levenslang geeft. Veel misdadigers verkiezen de doodstraf boven een levenslange opsluiting. Slechte of slapende advocaten leiden tot veroordelingen van arme sloebers, terwijl dure toppleiters zorgden voor vrijspraak van rijke lui als O.J. Simpson. Ook duiken er onevenredig veel Amerikanen uit etnische minderheden op in de dodencel.
Amerikanen zijn vooral op hun eigen land gericht
Amerikanen zijn vooral gericht op hun eigen land. Dat is ook wel logisch, want het land is groot genoeg om een heel leven in rond te reizen. Geen wonder dat 85 procent van de Amerikanen geen paspoort heeft. Ze komen niet over de grens en weten weinig van de rest van de wereld. Als Amerikanen een wereldkaart voor hun neus krijgen, weten ze niet zoveel landen aan te wijzen, behalve hun eigen land. De gemiddelde Amerikaan weet bijvoorbeeld niet waar Nederland ligt en verwart Kopenhagen met Amsterdam. Maar als Nederlandse journalisten de gebrekkige Amerikaanse geografische kennis aanwijzen, moeten ze ook de hand in eigen boezem steken: wie weet alle 50 staten van Amerika aan te wijzen en haar hoofdsteden? Zo weten Amerikanen alle staten en hoofdsteden van Europa niet aan te wijzen. John Kerry werd tijdens de presidentsverkiezingen van 2004 uitgefloten omdat hij vloeiend Frans spreekt en in Zwitserland heeft gewoond.
Amerika is het meest democratische land ter wereld
Er zijn weinig landen waar er meer democratie is dan in Amerika. Er zijn ruim een half miljoen gekozen functionarissen! xc3x89xc3xa9n op de 360 Amerikanen van kiesgerechtigde leeftijd heeft een gekozen functie. Vaak wordt in voorverkiezingen bepaald wie de kandidaten zullen zijn, wat het aantal keuzemomenten nog eens verdubbelt. Daarnaast hebben veel staten en countyxe2x80x99s een vorm van directe democratie, via referenda of recall-verkiezingen waarbij functionarissen worden afgezet. De Founding Fathers hadden het niet zo bedoeld zoals het gegroeid is! Ze hadden een behoorlijke scepsis over de mate waarin het volk zonder restricties moest kunnen kiezen. Het vrouwenkiesrecht kwam in 1920.
In Nederland hebben we niets te kiezen
Vergeleken met Amerika hebben we in Nederland niets te kiezen. Het Amerikaanse systeem zit zo in elkaar dat de gekozenen echt een band hebben met een groep kiezers, wat in Nederland veel minder het geval is. Het Amerikaanse systeem is gebouwd op georganiseerd wantrouwen tegen overheid en machthebbers. Het legt de macht om te kiezen en af te rekenen dan ook bij de individuele kiezer, niet bij een partij of lijst; nee, het is de kiezer die beslist. Veel laag opgeleiden, weinig verdienenden en kansarmen stemmen helemaal niet: zij hebben zich nooit als kiezer geregistreerd en worden dus ook niet opgeroepen te gaan stemmen. In het Amerikaanse systeem van the winner takes it all is er soms weinig reden om te gaan stemmen. Een Democratische kiezer in een sterk Republikeinse staat kan de uitslag nauwelijks bexc3xafnvloeden.
Te dik
Veel Amerikanen zijn te dik: 61 procent. Vetzucht is daarom ook de tweede doodsoorzaak geworden. Ook wordt vaak de helft van het eten klakkeloos weggegooid. Het basisprobleem is dat slecht voedsel goedkoper is dan gezond voedsel. De obsessie van veel Amerikanen met hun lichaam (gezond eten, joggen, rennen, massage, sauna) is een complement van de vetzucht.
Armoede
Meer dan de helft van de gezinnen in armoede is een xc3xa9xc3xa9noudergezin. Ook komt armoede in het Zuiden vaker voor dan in de rest van het land (het leven is in het Zuiden overigens ook goedkoper). Belangrijk om te weten is dat veel mensen maar tijdelijk arm zijn. Er is veel mobiliteit in armoede. De kans op armoede ligt in Amerika nooit ver weg. Veel armen slagen er niet in zich permanent aan de armoede te ontrekken. Veel armen kunnen nauwelijks functioneren in een ontwikkelde samenleving. Ze kunnen geen kaart lezen, hun huishoudboekje niet op orde brengen of de juiste dosis van een medicijn uitdokteren, laat staan functioneren in een gecompliceerde baan. Ze moeten het zien te redden zonder auto, zonder bankrekening, zonder vaardigheden, zonder verzekeringen. Dagelijks overleven is een kunst, elk ongelukje of tegenslag betekent een ramp. Ze leven vaak ongezond en risicovol. Hun kinderen krijgen slecht te eten en moeten naar slechte openbare scholen. Ze wonen in gevaarlijke buurten, in slecht onderhouden huizen of appartementen.
De macht van de werkgevers
Amerikaanse werkgevers zijn vrij hard. Bij Wal-Mart, met 1,3 miljoen werknemers de grootste van Amerika, verdien je gemiddeld 9,64 dollar per uur; daardoor blijft het wel de goedkoopste supermarkt. Dit alles is niet onbegrijpelijk. Mensen die iedere dag weer moeite moeten doen om rond te komen met een minimuminkomen, zijn niet de meest geconcentreerde of stabiele werknemers. Er is een brede consensus dat de overheid in geen geval allerlei vangnetten moet aanleggen die het gemakkelijk maken de individuele verantwoordelijkheid te ontduiken (zoals in Nederland het geval is). Amerikanen zijn sceptisch over de mogelijkheid armoede permanent op te lossen. Ze geloven niet in de maakbare samenleving. Amerika is te groot voor grote plannen. Armen zijn politiek niet interessant. Het blijft wrang: Amerika geeft honderden miljarden dollars uit om het lot van Irakezen te verbeteren, terwijl ze niets doet om haar eigen kansarmen te helpen!
[Amerikanen (1) (2) (3)] [Amerika (geloof, moraal, liefdadigheid) (gokken, sport, gezondheidszorg, onderwijs) (rechtzaken, economie, rijk, arm, werken) (rechts, politiek, pers, wapens) (misdaad, doodstraf, immigratie) (politieagent, leger, Bush)]