n.a.v. M. Lindsay Carpenter, William Booth. Stichter van het Leger des Heils, Den Haag z.j.
Drie verlangens
Op 10 april 1829 werd William Booth in de Engelse stad Nottingham geboren, zijn ouders gingen niet naar de kerk. Hij werd echter naar de zondagsschool gestuurd. Toen zijn vader Samuel op zijn sterfbed lag, besefte hij de dwaasheid en mislukking van zijn leven. Hij zocht vergeving voor zijn zonden, en stierf als een gelovige. William werd door dit eerste nauwe contact met de dood hevig aangegrepen. Het bracht hem bij de methodistenkerk. Ondertussen waren de heersende armoede en het zedelijk bederf een kwelling voor hem. Drie vurige verlangens gingen zijn gedachtegang beheersen: geld verdienen om zijn moeder te verzorgen, politiek hervormer worden en zuiver tegenover God staan.
Evangelist
William had al jong zondekennis. Dit bracht hem tot het verlangen naar verzoening met God. En dat gebeurde ook. xe2x80x98Nooit zal ik vergeten, hoe het toen voor mij vaststond, dat ik God en mijn medemensen zou dienen van dat uur af (xe2x80xa6) Wereldse genoegens (xe2x80xa6) hadden alle bekoring voor mij verlorenxe2x80x99. Toen een man hem vroeg hem te helpen met openluchtbijeenkomsten, kwam hij van zijn schuchterheid af; hij zag dit als een soort van zelfzucht, die overwonnen diende te worden. William ging evangeliseren: hij trok met een paar vrienden een achterbuurt in, klom op een stoel, gaf een lied op en sprak. Booth won het vertrouwen van vervuilde en verwaarloosde straatjongens, zelfs zo zeer, dat ze xe2x80x99s zondags naar de kerk kwamen. Niet alle (keurig nette) leden van de kerk vonden dat fijn, zulke havelozen in een godshuis.
De nood van een miljoenenstad
Overdag had Booth natuurlijk zijn dagelijkse bezigheden. xe2x80x99s Avonds echter werd hij helemaal in beslag genomen door zijn geestelijke arbeid. Op een keer ging hij naar Londen toe, de toenmalige grootste stad ter wereld xc3xa9n hoofdstad, immers, Engeland was een leidende natie in die dagen. Maar Booth vond Londen maar een eenzaam oord. Hij was er vol verwachting heen gegaan, maar wat had het hem teleurgesteld! Hij zag de eenzaamheid en de nood van de miljoenenstad.
Scheuring bij de methodisten
In de methodistische kerk waar hij lid was werd hij toegelaten om af en toe te spreken, maar daar kwam weinig van terecht, want in die periode maakte de kerk een scheuring door. Booth werd ook gezien als xe2x80x98Reformerxe2x80x99 en werd de kerk uit gezet. Gedurende deze dagen was de Bijbel hem tot een nooit falende metgezel. Ondertussen ging Booth door met het verkondigen van het Evangelie in de straten en parken in zijn vrije tijd. Vanaf nu was zijn agenda ook vol met spreekbeurten voor gemeenten van de Reformers. Zijn gebrek aan opleiding scheen echter een onoverkomelijke hindernis op de weg naar het predikambt te zijn.
Aardse liefde
Booth was vurig van geest. Overal waar hij sprak, maakte hij een diepe indruk op zijn gehoor. Booth was een treffende verschijning: lang, even gebogen, slank, uiterst bleek met gitzwart haar en doordringende ogen. Toen hij 23 was, werd hij voor een salaris van xc3xa9xc3xa9n pond per week voorganger van een gemeente van de Reformers. Op die leeftijd ontmoette hij ook zijn latere vrouw, Catherine Mumford, die op haar 15e tot de volle zekerheid van het geloof gekomen was. Booth vreesde dat deze liefde zijn toewijding aan God zou doen verslappen. Briefwisselingen tussen de twee laten dit duidelijk zien.
Van plaats tot plaats
Na drie maanden predikant van een kleine groep Reformers in Londen te zijn geweest, werd hij aangesteld voor werkzaamheden op het gebied van de inwendige zending. Toen hij te horen kreeg dat hij plechtig en formeel een bepaalde geloofsbelijdenis moest onderschrijven, bedankte hij daarvoor. Vertrouwend op God ging hij zijn weg, want hij had niets. Maar hij was ervan overtuigd dat dit een menselijke leer was. Dankbaar aanvaarde hij een taak in Lincolnshire van een, niet van de Reformers, afgescheiden gemeente. Hij liet nu ook mensen naar voren komen na zijn preek. Het district dat hij toegewezen kreeg was 50 kilometer lang en hij trok van plaats tot plaats om te prediken. Booth voelde zich aangetrokken tot de Methodisten in Nieuw Verband, een zoveelste afsplitsing. Deze organisatie was opgebouwd naar het systeem van John Wesley. Booth ging naar Londen om een opleiding bij dat kerkverband te genieten.
Evangelisatiecampagnes
Booth ging na zijn huwelijk voor een tijdje zending doen op xc3xa9xc3xa9n van de Kanaaleilanden. Vervolgens in steden en dorpen in noordwest Engeland. Hij hield daar intensieve campagnes, die vijf of zes weken duurden. Hij sprak dan elke avond en richtte speciale cursussen op voor de vorming van bekeerden en kerkelijke functionarissen. Soms sprak hij voor het gehoor van tweeduizend personen. Hij preekte dan ruim een uur als voorbereiding voor een ernstige en uitvoerige bidstond. De xe2x80x98overtuigdenxe2x80x99 konden dikwijls met moeite door de opeengepakte massa dringen, om de xe2x80x98zondaarsbankxe2x80x99 te bereiken. Opwekkingen maakte hij mee. Niet alle dominees, wier kerken bloeiden en groeiden door het optreden van de gloedvolle evangelist, waren even ingenomen met diens prediking en populariteit. Centrale themaxe2x80x99s bij Booth waren xe2x80x98volmaakte liefdexe2x80x99, xe2x80x98algehele heiligmakingxe2x80x99, xe2x80x98heiligheidxe2x80x99 en xe2x80x98een rein hartxe2x80x99. Booth had zijn eerste zoon opgedragen aan God om een prediker van heiligmaking te worden. Deze Bramwell Booth werd dat inderdaad. Hij zou heiligingssamenkomsten gaan houden.
Ook voor de snoodsten
Booth ondervond ook voor het eerst tegenstand van de wereldlijke pers. In een dagblad verscheen een verbitterde aanval op de opwekking. Maar deze artikelen hadden wxc3xa9l tot gevolg dat er mensen in de kerk kwamen, die zich nooit om godsdienst hadden bekommerd. Een groot aantal goddeloze, spottende jonge mensen zaten rond te kijken en lachten zelfs onder de dienst. Maar Booth preekte met een xe2x80x98schrikaanjagende krachtxe2x80x99 over de twee vragen wat moet ik doen om zalig te worden en wat moet ik doen om verdoemd te worden. Zijn latere motto kwam hier al naar voren: xe2x80x98Op voor zielen, en voor de snoodsten!xe2x80x99 Er waren er die het niet eens waren met de leer van de heiligmaking die hij preekte. Ouderen vonden dat hij te zeer de nadruk legde op goede werken in plaats van op geloof alleen. Ook de zondaarsbank kon niet aller waardering vinden.
Traditionele vormen verdwijnen
Tot nu toe had hij in zijn kerkdiensten steeds de vormen in acht gehouden. Zijn houding had de strengheid van een profeet en in zijn prediking was er nauwelijks plaats voor een glimlach. Hij was altijd gekant geweest tegen een demonstratie van blijdschap in de dienst. Hij verbood een keer enkele vrouwen het zingen van de liederen met handgeklap te begeleiden of in extase xe2x80x98gloriexe2x80x99 te roepen. Maar Boothxe2x80x99s afwijzing griefden veel van zijn aanhangers. Door deze incidenten leerde hij te beseffen dat het geloof de gehele mens omvat. Als mannen en vrouwen juichen en dansen en handenklappen bij sport en feestelijke gelegenheden, waarom zouden zij dan hun vreugde in de godsdienst niet mogen uiten? Mede door zijn vrouw effende Booth de weg voor het handgeklap en de hallelujaxe2x80x99s, die in de hele wereld voortaan gingen gelden als karakteristiek voor de typische sfeer van het Leger des Heils. xe2x80x98Toon en inhoud van zijn prediking wekken de woede en haat van de ongelovigen op en doodgepreekte zondaars zitten sidderend onder zijn gehoorxe2x80x99, zo zegt een ooggetuige.
Kerk als bekeringswinkel
De synode van de Methodisten in Nieuw Verband besloot in 1857 om Booth een herderlijke aanstelling te geven. Het werk als evangelist moest hij dus opgeven. Hij mocht niet langer meer trekken van stad tot stad, maar hij moest zich vestigen in een kleine gemeente. Hier was sprake van kerkpolitiek, en Booth was er niet blij mee, maar boog eronder. Booth werd een geordend predikant in volle rechten. De methodistenkapel van Booth werd wel de xe2x80x98bekeringswinkelxe2x80x99 genoemd. Booth ging door met intensieve opwekkingscampagnes. De maandag waarop deze begon was dan gewijd aan vasten en gebed. Dit waren de xe2x80x98dagen met Godxe2x80x99, zoals die later bekend zouden worden in het Leger des Heils. Een rexc3xbcnie van alle bekeerden aan het einde van de campagne kreeg de naam van xe2x80x98verbondssamenkomstxe2x80x99. Openluchtwerk was een belangrijk onderdeel van de campagne. Booth ging wereldse melodiexc3xabn gebruiken voor gewijde liederen. Toen tijdens bijeenkomsten cafxc3xa9houders tegenoptochten hielden en de methodisten probeerden te overschreeuwen, maakten zij zich meester van de straatdeunen en maakten er geestelijke liederen van.
Mevrouw Booth gaat ook preken
Vanaf haar jeugd had mevrouw Booth studie gemaakt van het vraagstuk van het optreden van de vrouw uit bijbels en kerkhistorisch oogpunt. Booth was zeker geen voorstander van het optreden van vrouwen in het openbaar en had dit haar bij de verloving ook gezegd. Hij kwam echter ook geleidelijk tot de volle overtuiging dat het standpunt van zijn vrouw zowel uit bijbels en uit ethisch oogpunt, volkomen logisch en verantwoord was. Catherine kreeg tijdens een periode van ziekte een hemels visioen dat ze in het openbaar voor God moest gaan getuigen. Haar eerste preek ging over de tekst xe2x80x98Wordt vervuld met de Heilige Geestxe2x80x99. Als haar man ziek was, viel zij gewoon in. Het gerucht van haar optreden drong door tot buiten de grenzen en er verscheen een karikatuur van haar waarop zij de kleren van haar man droeg. xe2x80x98Meer dan ooit zie ik in, dat de godsdienst, die Hem het meest behaagt, bestaat in het doen van Zijn wil, meer dan in vrome gevoelens en stemmingenxe2x80x99, zo zegt Catherine.
Als nomaden
Booth had altijd een strijdmethode van een guerrilla gehad in zijn grote ijver om mensen te bekeren. Dit werd rustiger en bestendiger. De synode ging intussen door met haar politiek om Boothxe2x80x99s werk tegen te werken. Zo sloten de kansels van de Methodisten in Nieuw Verband voor hem. Nu ging Booth voor de samenkomsten een groot circus inhuren. De circussfeer bleek niet in staat te zijn de Geest van God te weerhouden. William en zijn vrouw werkten zo hard dat ze constant tegen overwerktheid aanhingen. Ze voelden zich ook vaak eenzaam en miskend. Toen Booth met het methodisme brak, leefde het echtpaar Booth als nomaden, die nu hier, dan daar hun tent opsloegen. Booth ging samenkomsten houden in zalen, schouwburgen, kapellen, tenten, de open lucht en wel het hele jaar door en iedere avond van de week. God had hem teruggebracht tot zijn eerste liefde, de verloren schapen van de maatschappij. xe2x80x98God en Zijn heil zijn het geneesmiddel voor alle kwalen en problemen van het menselijk geslachtxe2x80x99. xe2x80x98Zoek de mensen op en de slechtsten het eerstxe2x80x99.
Organisatie van evangelisatie
In Londen begon Booth met evangelisatieafdelingen. Er werd een centraal hoofdkwartier gevormd in een groot gebouw in Whitechapel, bekend als de xe2x80x98Volksmarktxe2x80x99, die aangekocht werd. Booth schreef een belangrijke brochure: xe2x80x98Hoe de massa te bereiken met het Evangeliexe2x80x99. Dit werk breidde zich ook uit buiten Londen. Terwijl matig gebruik van alcohol in christelijke kringen gangbaar was, werd geheelonthouding voorwaarde van het lidmaatschap van de evangelisatie. Toen de beweging groter werd, werden vrouwelijke krachten aangesteld als helpsters voor gehuwde evangelisten. William en Catherine Booth vonden dat de vrouwelijke bekeerden eveneens talent voor geestelijk leiderschap hadden. Daarom werden ook vrouwen aan het hoofd van afdelingen aangesteld.
De ontdekking van de naam Salvation Army
Steeds meer kwam Booth erachter dat bepaalde veranderingen in de organisatie onvermijdelijk zouden zijn. Door haar karakteristieke eigenschappen had de evangelisatie zich ontwikkel tot een aanvallende strijdmacht, gericht tegen de machten van het kwaad. De leider behoorde gemachtigd te zijn om snel te handelen en in sommige gevallen onafhankelijk van hen, die onder zijn bevelen stonden. Booth wilde bevoegdheden die hij aan de evangelisten had toegekend kunnen herroepen en de beweging zelf kunnen controleren. Toen hij nadacht over de vraag: xe2x80x98Wat is christelijke evangelisatie?xe2x80x99 en las wat iemand daarover schreef: xe2x80x98Een vrijwilligersleger van bekeerde, werkende mensenxe2x80x99, pakte hij een pen en streepte het woord xe2x80x98Volunteerxe2x80x99 door en verving dit door xe2x80x98Salvationxe2x80x99. Toen las hij hardop: xe2x80x98De christelijke evangelisatie is een Leger des Heils (Salvation Army). Dit bleek een wonderlijke ontdekking voor hem te zijn! De nieuwe organisatie had een naam gekregen!
[stichter van het Leger des Heils (1) (2)]