n.a.v. Guy de la Bxc3xa9doyxc3xa8re, De Romeinen voor Dummies, Amsterdam 2007
Begonnen als klein dorp
Rome is begonnen als een klein dorp. Ze crexc3xaberden zoxe2x80x99n krachtig en overtuigend gevoel van identiteit en veiligheid dat naburige dorpen, en later heel Italixc3xab, daarin wilden meedelen. De Romeinen hebben veel goeds gedaan, bijvoorbeeld: aquaducten, riolering, wegen, irrigatie, onderwijs, gezondheidszorg, openbare orde en bovenal vrede (Pax Romana). Bij de Romeinen draaide alles om beeldvorming. Ze hielden de fantasie overeind dat ze eigenlijk alleen maar eenvoudige dorpelingen en boeren waren. Op zijn hoogtepunt telde de stad Rome ruim een miljoen inwoners. Bedenk dat andere grote steden in die tijd maar met moeite een inwonertal van tienduizend wisten te halen. Rome was niet enkel een woonplaats, het was een concept, een levenswijze, een mentaliteit.
Superioriteitsgevoel
Rome kwam als winnaar uit het strijdperk, simpelweg omdat het voortdurend de confrontatie bleef zoeken en zijn tegenstanders uitputte. De Romeinen waren ervan overtuigd dat zij niet alleen superieur waren aan ieder ander volk, maar ook voorbestemd waren de wereld te regeren. Ze geloofden dat hun superieure deugden hun al die macht had opgeleverd en waren zeer ontdaan dat al die rijkdom had geleid tot decadentie, corruptie en verkeerde keizers zoals Nero. Deze verwording van het Romeinse ideaal was een slag in het gezicht. De Romeinen waren niet de enige beschaving in hun tijd.
- Tegen de tijd dat de Romeinen op eigen benen leerden staan, was de Egyptische beschaving al zoxe2x80x99n vijfduizend jaar onderweg. Rond 2700 v.Chr. begon het oude Egypte tot grote bloei te komen en verschenen de piramiden. In 31 v.Chr. werd de langstdurende van alle beschavingen de zoveelste Romeinse provincie.
- Mesoptamixc3xabrs vonden het schrift uit. Hier heersten de Soemerixc3xabrs, Akkadixc3xabrs, Assyrixc3xabrs en Babylonixc3xabrs.
- De Fenicixc3xabrs waren briljante zeevaarders (iets wat de Romeinen nooit zijn geworden) en koopvaders. Ze stichtten kolonies in het hele Middellandse Zeegebied. De belangrijkste nederzetting was Carthago. Deze stad vormde de grootste bedreiging voor de Romeinse expansiedrang. Drie oorlogen waren nodig om Carthago op de kniexc3xabn te dwingen. In 146 v.Chr. werd de stad met de grond gelijk gemaakt, waarna de Romeinen niets meer in de weg stond om het hele Middellandse Zeegebied onder hun controle te brengen.
- In Griekenland draaide alles om de stadstaten. Ook buiten Griekenland hadden ze vestigingen. Op de noordwestkust van Turkije lag Ilium, beter bekend als Troje. Tegen 800 v.Chr. werden de epossen van Homerus, de Ilias en de Odyssee geschreven. Deze heldendichten markeerden het begin van de Griekse literatuur. Athene en Sparta kwamen tot ontwikkeling. Griekse kolonie lagen verspreid over het hele Middellandse Zeegebied, waaronder ook Zuid-Italixc3xab en Sicilixc3xab. De Griekse stadstaten lagen echter voortdurend met elkaar overhoop. Een verzwakt Griekenland was daardoor een makkelijke prooi voor de Macedonixc3xabrs en daarna de Romeinen. Maar Griekse kunst, cultuur, literatuur en sportbeoefening bleven immens populair.
- De Etrusken leefden in het huidige Toscane en Umbrixc3xab. Ze waren bijzonder bedreven zeevaarders en handelaren. Het was aan de Etrusken te danken dat de Romeinen goed uit de startblokken kwamen. Ze waren het die de eerste muren van Rome hebben gebouwd. Sommige van de koningen van Rome waren Etrusken.
- De Macedonixc3xabrs onder leiding van Alexander de Grote veroverden Perzixc3xab (het gebied dat via Turkije en Irak tot Iran liep, helemaal tot aan de Indusvallei aan de rand van India. Hij nam Egypte in en overleed op het hoogtepunt van zijn macht. Na zijn dood viel het rijk al snel uit elkaar.
Dankzij Romeinse schrijvers en Middeleeuwse overschrijvers
We weten veel van het Romeinse Rijk, omdat er veel Romeinse (geschied)schrijvers waren. Namen als Cicero, Julius Ceasar, Catullus, Vergilius, Horatius, Livius, Ovidius, Plinius, Suetonius, Tacitus en Cassius Dio zijn hieraan verbonden. Een boek van Vergilius bevat een beschrijving van de komst van een soort messias, in feite geschreven om vooruit te lopen op de dynastie van Augustus, maar door sommige vroege christenen opgevat als een mogelijke voorspelling van de komst van Christus. De nieuwsgierigheid van Plinius de Oudere is hem uiteindelijk fataal geworden. Hij kwam door verstikking om het leven toen hij in 79 n.Chr. de uitbarsting van de Vesuvius van dichterbij wilde bekijken (pas in 1594 werd Pompeii herontdekt, in 1748 werd met opgravingen begonnen, tot op de dag van vandaag; Pompeii was en is een regelrechte sensatie. De andere bedolven stad, Herculaneum, ligt voor het grootste deel nog diep begraven onder de grond). Suetonius schreef een reeks beknopte biografiexc3xabn over keizers, gericht op het grote publiek en volgestouwd met schandalen, intriges, pikante roddels en allerlei historische details. De reden dat we xc3xbcberhaupt nog iets weten van Romeinse schrijvers is dat anderen hun werken hebben gekopieerd, vooral monniken in de Middeleeuwen. Met name Karel de Grote bevorderde dit. Het schrijven werd ook gemakkelijker, door een nieuw soort handschrift: de Karolingische minuskel.
De Romeinen nadoen
Volgens sommige beschouwers hebben de Romeinen nooit ook maar xc3xa9xc3xa9n origineel idee gehad, maar ze waren uitzonderlijk bedreven in de praktische toepassing van ideexc3xabn die ze elders hadden opgedaan Na het Romeinse Rijk hebben verschillende vorsten hun best gedaan erop te lijken, zoals Karel de Grote, die zich liet kronen tot keizer van het Heilige Roomse Rijk. Maar ook Napoleon Bonaparte, die zelfs met lauwerkrans werd afgebeeld en Benito Mussolini. Het Nederlandse woord keizer en het Russische tsaar zijn beide afgeleid van Caesar, de familienaam van de eerste keizers. In de 19e eeuw had Groot-Brittannixc3xab xc3xa9xc3xa9n van de grootste rijken die de wereld ooit had gehad. De victorianen zagen de Romeinen als rechtvaardiging om ook met geweld gebieden in te nemen om daar vervolgens xe2x80x98superieurexe2x80x99 waarden op te dringen. De huidige Verenigde Staten heeft op haar munt staan E Pluribus Unum Liberty, xe2x80x98uit velen xc3xa9xc3xa9nxe2x80x99. Amerika maakt dus gebruik van de oude taal van de Romeinen om hun centrale identiteit mee uit te drukken. Vrijheid komt uit het Romeinse Rijk, waar Libertas een godin was. Het ultime symbool van de macht is de adelaar, door de Romeinen gebruikt en nu ook op de Grootzegel van de Verenigde Staten. De Europese Unie werd in 1957 in het leven geroepen juist op de Capitolijn te Rome, het spirituele middelpunt van het Romeinse Rijk.
Taal en rechtssysteem
Latijn komt van de oude naam voor dat deel van Italixc3xab waar Rome in ligt: Latium. De Latijnse taal kent de letters J, W en Y niet. Latijn was bestuurstaal, en was samen met Grieks hoofdtaal. Elke ontwikkelde Romein moest beide talen beheersen. Een dusdanige verspreiding van een taal had een kolossale impact op lokale talen. Die is aanwijsbaar in het Frans, Italiaan en Spaans (Romaanse talen). Aan Germaanse talen (Engels, Duits en Nederlands) werden en worden Latijnse woorden toegevoegd wanneer daar behoefte aan is. De Romeinen hadden een compleet uitgewerkt rechtssysteem. Ze hadden wetten, rechters, advocaten en strafmaten, aanklagers en verdedigers. Wetten werden niet alleen opgetekend, ook de toepassing van die wetten in concrete gevallen. Hun type recht wordt wel het burgerlijk recht of privaatrecht genoemd. Dit had enorme invloed op het latere Europese recht. In 530 laat de Byzantijnse keizer Justinianus I het hele spul van wetten vastleggen in xc3xa9xc3xa9n wetboek: Corpus iuris civilis (burgerlijk wetboek). Het kende de volgende rechtsverdelingen: burgerrecht, landenrecht, privaatrecht, publiekrecht, singulier recht, ongeschreven recht en geschreven recht.
Epicurisme en stoxc3xafcisme
Qua filosofie ontleenden de Romeinen veel aan de Grieken. Daar waren twee hoofdrichtingen. Ten eerste het epicurisme: toewijding aan sensueel genot met als ultieme doel volledige gemoedsrust. Lichamelijke genoegens genoten de voorkeur omdat onthouding ervan de ziel veel pijn berokkende. Epicuristen meenden dat materie bestond uit onverwoestbare atomen. Ten tweede het stoxc3xafcisme: dit was veel populairder. De dingen accepteren zoals ze zijn. Dit is echt iets voor Romeinen: ze bewonderden niets meer dan mannelijke deugden en onverzettelijkheid in zelfs de meest beroerde omstandigheden. Stoxc3xafcijnen geloven dat alleen tastbare zaken echt bestaan. Keizer Marcus Aurelius was een stoxc3xafcijn. Hij zei: xe2x80x98Beschouw jezelf alsof je gestorven bent en je leven hebt voltooid tot aan het heden. En leef de tijd die je nog vergund is volgens de regels van de natuurxe2x80x99.
De stad
De Romeinen hebben de idee van de stad gevestigd, niet slechts van de stad als een plek om te wonen, maar vooral ook als een plaats waar het centrum van het bestuur zich bevond, met openbare diensten, veiligheid en een eigen identiteit. De Romeinen transformeerden overal steden in Romeinse steden, steden werden gemodelleerd aan Rome. Veel van de grote steden van de huidige Europa zijn een directe erfenis van het Romeinse Rijk. Totdat de Romeinen er in 43 n.Chr. verschenen was er nog geen Londen aan de Thames. De Romeinen onderkenden de mogelijkheden die de rivier bood en bouwden er een bruggenhoofd waar al snel een handelsnederzetting ontstond. Binnen enkele generaties groeide Londen uit tot de grootste Romeinse stad boven de Alpen. Romeinse invloeden op steden reikte verder dan Europa. Washington D.C. heeft een aan het klassieke Romeinse model ontleend model van stratenplan, een Hooggerechtshof gexc3xabnt op het bouwmodel van een grote Romeinse tempel en een Capitool met Romeinse architectuurtypen. De Normandixc3xabrs, de belangrijkste macht in Europa in de 11e eeuw, deden er alles wat in hun vermogen lag om de kracht van het Romeinse architectuur te imiteren door bogen en gewelven te gebruiken. Hun stijl wordt niet zonder reden de Romaanse genoemd. Aan de andere kant van het Romeinse Rijk fungeerden de Romeinse christelijke kerken in Constantinopel (nu Istanbul) als sjabloon voor de latere moskeebouwers.
(inleiding) (rangen en standen) (pad naar de macht en het leger) (plattelandsleven en de stad) (brood en spelen) (godsdienst) (opgaan) (blinken) (verzinken)