n.a.v. Christopher Hilton, Mayflower. De reis die de wereld veranderde, Zutphen 2005
Separisten
Engelse puriteinen die eind 16e, begin 17e eeuw inzagen dat het onmogelijk werd om de Anglicaanse Kerk van binnenuit te veranderen, scheidden zich af van de staatskerk. John Browne was daar het radicaalst in. Hij was een geestdriftige man die wel iets van een menselijke vulkaan had. Hij werd een vooraanstaand separist en stond een volledige breuk met de Anglicaanse Kerk voor. De afscheiding van de nationale kerk gaf aanleiding tot een vraag: hoe lang zouden ze nog in Engeland kunnen blijven? We moeten ons bedenken dat in die tijd kerkbezoek (aan de staatskerk wel te verstaan) verplicht was.
Vertrekken was onvermijdelijk
Afgescheiden puriteinen gingen diensten houden bij iemand thuis, maar de kans dat ze verraden werden was groot. Daarom besloten ze gezamenlijk om naar Holland te gaan, waar ze hadden gehoord dat er vrijheid van godsdienst voor iedereen was. Maar de poging om naar het buitenland te gaan leverde direct gevaar op, want zonder officixc3xable toestemming was zoxe2x80x99n onderneming illegaal. Wettelijk moest iedereen dus een vergunning hebben om te vertrekken. Ook moesten ze nu hun huizen en meeste bezittingen achterlaten. Permanent weggaan was een diepgaande en verbazingwekkende beslissing.
Het leven was zwaar
Velen dachten dat het een bijna wanhopig avontuur was, een onacceptabele toestand, en een lot dat erger was dan de dood xe2x80x93 vooral aangezien ze niet thuis waren in de handel of het transport (waarvan de Nederlandse steden leven) maar alleen gewend waren aan een gewoon plattelandsleven. Maar ze waren bereid ervoor te sterven, en velen zouden dat ook doen. De reis zou zwaar zijn, maar het leven wxc3xa1s zwaar. Ze lijken niet het soort mensen dat aan zichzelf twijfelde, en God zou hen beschermen. Ze waren er zeker van dat Hij hen nooit zou verlaten xe2x80x93 dus ze gingen.
Waarom Nederland?
Na veel mislukte pogingen lukte het op de een of andere manier een ieder toch om in Holland aan te komen. Hier kwam de groep xe2x80x98met veel plezierxe2x80x99 weer samen. Waarom gingen ze naar Nederland? Dat was een logische keuze. Engeland had nauwere betrekkingen met Nederland dan met enig ander land. Elizabeth noemde de Nederlanders in 1585 de xe2x80x98oudste en meest bekende burenxe2x80x99. En er woonde al een grote Engelse gemeenschap in Nederland.
John Smyth
xc3x89xc3xa9n van de puriteinse immigranten was de predikant John Smyth. Maar hij was vanaf het begin ruzie-achtig. Hij vond dat de separisten in de openbare dienst geen gebruik mochten maken van Engelse bijbelvertalingen. God kon geen Engels hebben gesproken. Hij zette zijn eigen kerk op in een bakkerij en xe2x80x98preekte direct uit het oorspronkelijke Grieks en Hebreeuws, en zijn preken duurden vaak uren. Hij verbood alle sprekers enige geschreven of gedrukte hulp te gebruiken, of enige vertaling van de Bijbelxe2x80x99. Hij bande alle muziek uit, zelfs het zingen van psalmen, en xe2x80x98weigerde zuigelingen te dopenxe2x80x99.
Discussie over de doop
Smyth kondigde aan dat geen enkele separist kon worden gezien als christen, omdat ze als zuigelingen waren gedoopt. Voortbordurend op die logica moest alles worden afgebroken en moest er opnieuw worden begonnen door elk lid opnieuw in het christelijk geloof te dopen. De logica strookte echter niet helemaal, want als niemand van hen nu als gedoopt werd beschouwd, hoe konden ze dan opnieuw beginnen? Een ongedoopte persoon kon natuurlijk moeilijk anderen dopen. Smyth loste dit op door zichzelf te dopen, zodat hij vervolgens de anderen kon dopen. Dit veroorzaakte een schokgolf.
Naar Leiden
Naar Amsterdam uitgeweken puriteinen onder leiding van John Robinson besloten na hoogoplopende spanningen de stad te verlaten. Ze besloten verder te reizen naar de stad Leiden, zoxe2x80x99n veertig kilometer naar het zuiden. Leiden was toen de tweede stad van Nederland. Het stadje had een huiselijke, fijne sfeer, ondanks een bevolking van ongeveer 35.000 mensen. Een Franse geschiedschrijver beschreef Leiden als xe2x80x98xc3xa9xc3xa9n van de grootste, aantrekkelijkste en meest charmante steden ter wereldxe2x80x99 en roemde de extreme ordelijkheid van de stenen waarmee de straten geplaveid waren. Leiden werd doorkruist door grachten, aangezien twee armen van de Rijn erdoor stroomden.
Bloeiende gemeente
De groep zou hier niet gemakkelijk de kost kunnen verdienen. William Brewster, Robinsons assistent, werd leraar Engels voor universiteitsstudenten, maar anderen hadden het veel zwaarder. Enkelen vonden werk in de textielindustrie. Het was een soort eenvoudig handwerk dat een man die was opgegroeid op het platteland van Engeland kon doen. De groep puriteinen trouwde voornamelijk onderling of met landgenoten. De groep in Leiden groeide uit tot een grote gemeente. Als er geschillen ontstonden werden deze vroegtijdig in de kiem gesmoord. Ze hadden drie diensten per week, xc3xa9xc3xa9n op donderdagavond en twee op zondag, wanneer de formele dienst duurde van acht uur xe2x80x99s morgens tot in de middag. De minder formele dienst werd xe2x80x99s middags gehouden met lekenpredikers en vooraf geselecteerde mannelijke leden die voorlazen uit de Bijbelteksten die waren uitgezocht door de pastor.
Aan de zijde der contra-remonstranten
Robinson had zich inmiddels aangemeld als student theologie aan de universiteit in Leiden en koos in het conflict tussen Arminius en Gomarus de zijde van de calvinisten. De arminianen vreesden hem meer dan enig ander aan de universiteit, want hij was een scherpzinnig en vakkundig redenaar, die veel discussieerde met de remonstranten. De groep in Leiden bestond inmiddels uit driehonderd personen en was nog steeds homogeen. Het leek erop dat ze erin waren geslaagd zich af te scheiden van de invloeden rondom, maar dat was maar schijn.
De gevaren van de stad
In elke soort liberale cultuur wordt de grote stad een opeenvolging van vensters op de wereld, gonzend van immigranten en met de beelden en geuren van verre landen. Als het ook nog een haven is, is het een altijd openstaande deur naar de wereld. Maar wat voor invloed zal die wereldsheid op hen gehad hebben, en op hun kinderen? De kinderen werden een steeds grotere zorg. Velen werden meegezogen in xe2x80x98de grote losbandigheidxe2x80x99 van de Nederlandse jeugd en de xe2x80x98vele verleidingenxe2x80x99. De gevaren in Nederland waren al gedemonstreerd door Smyth, die zijn gemeente wilde laten samengaan met een groep in Amsterdam die de mennonieten (doopsgezinden) werden genoemd. Enkele leden van Smyths gemeente waren hier niet gelukkig over en keerden terug naar Engeland en stichtten daar de eerste baptistenkerk.
Ook Leiden geen blijvende stad
Leiden was een moeilijke plaats gebleken om de kost te verdienen. Ze ondergingen de ontberingen stoxc3xafcijns. Ze werden vroegtijdig oud door hun ontberingen, xe2x80x98onophoudelijk werken en andere zorgenxe2x80x99. De groep liep het risico om over slechts een paar jaar uiteen te vallen of onder het gewicht van hun lasten te zinken. Vele dagen van strikt gebed en zelfkastijding werden zowel in het openbaar als privxc3xa9 in acht genomen. Uiteindelijk besloot een meerderheid dat ze Holland moesten verlaten. Er werd eerste gesproken over Guyana in Zuid-Amerika. Maar dat gebied lag in de Spaanse invloedssfeer en was daarom te gevaarlijk. Er gingen stemmen op voor Virginia, waar al Engelsen waren (in 1607 was Jamestown gesticht).
Gevaren, maar toch
Emigratie naar een land 4800 kilometer verderop zorgde wel voor vele angsten en twijfels. De gevaren van een lange zeereis waren duidelijk. De verandering van lucht, voedsel en drinkwater zou hen infecteren met zware misselijkheid en ernstige ziekten. En Amerika zou ruw en potentieel dodelijk zijn. Iedereen die de reis overleefde, zou moeten leven met de constante aanwezigheid van de indianen. Ondanks dit alles besloot men het toch te wagen.
Zelfbestuur gevraagd
Amerika zou geen land worden om te plunderen, zoals de Romeinen in hun rijk. Wat je ook zou krijgen, je zou ervoor moeten werken. Het was voor de Virginia Company steeds een probleem om mensen te vinden die bereid waren om naar Noord-Amerika te gaan. Nu bleek eindelijk een grote groep bereid. De groep puriteinen deden een voorstel, waarin ze vroegen om rechten op land in Amerika en een grote mate van zelfbestuur. xe2x80x98Ten laatste wensen wij aan alle superieuren de hun toekomende eer te bewijzen, de eenheid van de Geest met allen die GOD vrezen te bewaren, vrede te hebben met alle mensen en met wat in ons ligt, en waarin wij door niemand wensen te worden gexc3xafnstrueerdxe2x80x99.
Naar de Hudson
Nu hoorde men ook dat er meer noordelijke delen van Amerika voor kolonisatie waren vrijgegeven, geheel gescheiden van Virginia, xe2x80x98New-Englandxe2x80x99 genoemd. Het idee was nu om naar de Hudson-rivier te zeilen in twee schepen, de Mayflower en de Speedwell. Dat laatste schip zou na de overtocht gebruikt worden als werkschip. Wie gingen er mee? De ouden en zieken niet. Het werd een hartverscheurend afscheid. Vriend van vriend, gezinslid van gezinslid. De gezinnen deden wat zij vonden dat het beste voor hen was. Het is het waard dit op te merken, want het moet een zeldzaamheid zijn geweest dat individuen beschikkingsrecht kregen en hun beslissingen werden gerespecteerd, als zoiets al bestond onder de gewone mensen in de vroeg-zeventiende eeuw. Velen hadden gemengde gevoelens om Leiden te verlaten. Ze hadden tien jaar lang in de stad gewoond.
Afscheid
Op 20 juli 1620 verzamelde de groep uit Leiden zich in het huis van Robinson, die zelf nog niet mee zou gaan, maar later zou volgen (hij overleed echter voor hij de oversteek kon maken). De afscheidspreek ging over Ezra 8:21. xe2x80x98Toen riep ik aldaar een vasten uit aan de rivier Ahava, opdat wij ons verootmoedigden voor het aangezicht van onze God, om van Hem te verzoeken een rechte weg, voor ons, en voor onze kinderen, en voor al onze havexe2x80x99. Een verslag van deze bijeenkomst vermeldt: xe2x80x98We laafden ons na onze tranen met het zingen van psalmen, en maakten vreugdevolle melodie in onze harten zowel als met onze stemmen, aangezien velen in onze gemeente zeer vakkundig in de muziek zijn; en het was inderdaad de zoetste melodie die mijn oren ooit hadden gehoordxe2x80x99.
[reis die de wereld veranderde (1) (2) (3)]