n.a.v. A. Lammers, Franklin Delano Roosevelt. Koning van Amerika. Een biografie, Amsterdam 1992
Hyde Park
Franklin Delano Roosevelt werd geboren op 30 januari 1882 in het plaatsje Hyde Park, dichtbij New York City. xe2x80x98Delanoxe2x80x99 is de achternaam van zijn moeder, Sara Delano. Zijn geboorte had zijn moeder bijna het leven gekost; hij zou enig kind blijven. De Roosevelts en Delanoxe2x80x99s behoorden tot de sociale elite, met diepe wortels in het Amerikaanse verleden en ze gingen dikwijls naar Europa. Toen vader Roosevelt last van zijn hart kreeg ging hij op doktersadvies kuren in Bad Nauheim in het Taunusgebergte van Duitsland.
Episcopaals
Ze waren episcopaals en rasechte Victorianen, onkreukbaar en onwrikbaar in hun waarden. In 1896 stuurden ze hem naar een kostschool, gexc3xabnt op de Engelse public schools. De rector aldaar was voorstander van een gespierd christendom. De jongens werden gehard voor het leven door een straf regime. Ze moesten zich xe2x80x99s ochtends wassen met ijskoud water, leerden Grieks en Latijn en deden xe2x80x99s middags aan sport.
Anderen helpen
Zijn moeder hield hem steeds voor aan de medemens te denken, vooral aan arme mensen. Door anderen te helpen helpen we onszelf, zo zei ze. In deze telefoonarme tijd werd van hem verwacht dat hij elke week twee keer zou terugschrijven. Hij gehoorzaamde, want hij was een plichtsgetrouwe jongen. Het leren lukte redelijk, met de sport ging het minder. Hij was te tenger om in football uit te blinken. Hij zong in het koor en in de kerk hoorde hij dat hij zich later nuttig zou moeten maken, het land te dienen in openbare functies. De politiek was volgens zijn rector te zeer bepaald door schurken en dat zou zo blijven zolang nette mensen zich afzijdig hielden.
Harvard
In 1901 sterft zijn vader op 72-jarige leeftijd (moeder Roosevelt was heel wat jonger dan hem). Nu stond Franklin in de volle aandacht van zijn moeder, hij was het midden van haar universum. Ze overlaadde hem met liefde en verwachtte hetzelfde terug. Iedere dag hoopte ze op post van hem. De diplomatie gaven waarover FDR later bleek te beschikken, ontwikkelde hij in de relatie met zijn moeder. Zeker, hij was op haar gesteld, maar moederliefde kan ook verstikkend zijn. Meter voor meter moest hij zijn zelfstandigheid op haar bevechten.
Minderwaardigheidscomplex?
Franklin ging studeren op Harvard. Een intellectueel diepzeeduiker zou hij niet worden. Buiten de collegezaal was hij actiever. Eigenlijk was sociale vaardigheid zijn hoofdvak. Hij wierp zich in het clubleven. Tegenslag was dat hij niet werd toegelaten tot de deftigste Harvard-Club. Wellicht kreeg hij hierdoor een minderwaardigheidscomplex. Roosevelt gaf zijn gevoelens nooit prijs, aan niemand, ook niet aan zijn vrouw.
Familiegeschiedenis
Hij was op Harvard een feestnummer. In een werkstuk geschiedenis, getiteld xe2x80x98The Roosevelts from New Amsterdamxe2x80x99 beweerde hij over zijn voorouders dat zij zich hadden onderscheiden door hun democratische gezindheid. Steeds waren ze bereid geweest de handen uit de mouwen te steken. Franklin zou zijn afkomst niet verloochenen. Hij werd een verwoed verzamelaar van boeken xe2x80x93 mooie uitgaven en eerste drukken. Wat hij kocht las hij zelden. Hij zweeg in alle talen over boeken die hij verslonden had of over muziek die hem ontroerde. Ze vereisten stilzitten en soms afzondering, terwijl hij juist beweging en actie zocht, contact met mensen.
Moraliserend
Hij werd hoofdredacteur van de universiteitskrant. Hierin had hij zoveel plezier dat hij een jaar extra op de universiteit bleef. In zijn redactionele artikelen sprak Franklin zijn medestudenten even moraliserend toe als zijn moeder hem in haar brieven. xe2x80x98De enige manier om deze verantwoordelijkheid te dragen is door immer actief te zijnxe2x80x99, zo schrijft hij ergens.
Familie van Theodore
Franklin was een verre verwant van Theodore Roosevelt. Ze stamden alle twee af van Claes Maertenszoon van Rosenvelt, die ergens in het midden van de 17e eeuw Zeeland voor de Nieuwe Wereld verruilde. Hun verwantschap ging dus wel heel ver terug. Theodore was Franklins verre, verre achterneef (in het Amerikaans: zijn fith cousin). Maar beide families hadden steeds contact met elkaar gehouden.
Theodore als hervormer
In deze kringen was een actieve loopbaan in de politiek eigenlijk taboe. Sinds het optreden van president Andrew Jackson in de jaren dertig van de 19e eeuw was de politiek al te democratisch geworden, iets voor volk dat in een blokhut was geboren of voor kroegbazen en Ieren. Maar de jonge Theodore voelde zich ertoe aangetrokken. Hij bleek al jong een onstuimige hervormer. Van bosses die de grote steden met hun partijmachines beheersten moest hij niets hebben. Hij zei te staan voor recht en simpele morele regels, die hem thuis waren geleerd.
Krachtpatser
Theodore was bereid hard te werken en trok zijn al te nette kleren spoedig uit. In de oorlog met Spanje (1897) toonde hij moed en werd hij een held in zijn vaderland. Hij ontwikkelde zich tot krachtpatser, die als hij spreekbeurten moest houden zijn tanden liet zien, de vuisten balde en de Amerikanen voorhield dat een grootse toekomst in het verschiet lag. In het Wilde Westen had hij op beren en veedieven gejaagd, op Cuba op Spanjolen. Hij schreef tal van boeken en artikelen, die getuigden van zijn grote belezenheid en historische belangstelling. Hij was een kruising tussen man-van-de-daad, intellectueel en politicus.
Teddybeer
Hij werd gouverneur van de staat New York en daarna vice-president onder McKinley. Toen die werd doodgeschoten werd hij president van de Verenigde Staten van Amerika (1901). In het Witte Huis bleef T.R. (xe2x80x98Teddyxe2x80x99 Roosevelt; naar hem is de teddybeer vernoemd, hij hield namelijk van berenjacht) de Amerikanen verbazen: hij bokste, bemiddelde in de Russisch-Japanse oorlog (wat hem de Nobelprijs voor de vrede opleverde), hij steunde een opstand van Panama tegen Colombia, want door Panama moest een kanaal komen. Aan het begin van de 20e eeuw wilden rechtgeaarde Amerikaanse jongens allemaal op Teddy lijken, Franklin ook. T.R. was een polticus maar moreel hoogstaand. Hoewel Franklins vader Democraat was, stemde hij op de Republikein Theodore.
Huwelijk
Franklin trouwde met Eleanor Roosevelt, de dochter van Theodorexe2x80x99s jongere broer Elliott. FDRxe2x80x99s moeder was verbijsterd en zou alles in het werk stellen om Franklin tot andere gedachten te brengen. Eleanor en Franklin waren kinderen die, volgens haar, niet wisten wat ze deden. Franklin was 21 jaar, Eleanor 18. Franklin had weer al zijn tact nodig om haar te apaiseren en zijn voornemen met Eleanor te trouwen geen verraad aan mama te laten lijken. Franklins besluit om te trouwen hield natuurlijk verband met moeders eindeloze bemoeizucht.
Eleanor
Franklin had een mateloze bewondering voor T.R., en door Eleanor aan zich te binden zou hij een direct toegangskaartje tot het Witte Huis krijgen. Ze was natuurlijk een meisje van stand, haar ouders waren al vroeg overleden. Toen ze vijftien was werd ze naar een kostschool in Engeland gestuurd, daar zou ze opbloeien en ontdekken dat ze een helder verstand had. Ze raakte gexc3xafnteresseerd in het maatschappelijk werk. FDR vertelde haar dat hij in zijn leven grote dingen wilde doen. Zij zou hem daarbij kunnen helpen, zei hij. Waarom ik? vroeg ze. Het was haar innerlijke schoonheid. Eleanor ging niet graag op de foto. Franklin begon in 1904 aan de studie rechten op Columbia University in New York City. In 1905 zou Theodore voor de tweede maal zijn ambtseed afleggen. Franklin en Eleanor trouwden op 17 maart van dat jaar. Als getuige van Eleanor trad haar oom op, de president van Amerika. Franklin mocht voortaan Uncle Ted tegen hem zeggen.
Wonend naast moeder
Franklin maakte de studie niet af xe2x80x93 het stond hem tegen. Hij ging in 1907 aan de slag bij een gerenommeerde advocatenfirma ergens op Wall Street. Ze leefden in redelijke welstand. In 1906 werd een eerste kindje geboren. Zijn moeder kocht een nieuw huis voor hen, midden in de stad. Het had xc3xa9xc3xa9n nadeel: pal ernaast had zijn moeder voor zichzelf een huis laten neerzetten. Er waren gescheiden voordeuren, maar binnen kon men zonder problemen van het ene naar het andere pand komen. Franklin kon nog steeds niet buiten haar, dacht zij. Maar waar Franklin de vaardigheid had, zijn moeder op enige afstand te houden, werd Eleanor volkomen door haar bestuurd.
Geen geduld en concentratievermogen
FDR verveelde zich stierlijk in de advocatuur. Hij voelde zich een bediende die wel heel nietszeggende zaakjes kreeg op te knappen. Om een goed jurist te worden moet men geduld en concentratievermogen hebben en dat had hij niet. Franklin deed aan liefdadigheid en was in tal van verenigingen lid. Uncle Ted spoorde de jonge generatie onophoudelijk aan de politiek in te gaan, opdat het morele gehalte van het openbare leven in Amerika omhoog zou gaan.
Politiek actief
Roosevelt wilde best wel politiek actief worden. Dat werd hij: voor het parlement van de staat New York, dat in Albany zitting hield. Franklin bleef Democraat, omdat hij dacht dat zijn kansen door groter waren dan bij de Republikeinen. Je inspannen tot je er haast bij neerviel: dat was Theodorexe2x80x99s opvatting. T.R. gaf hem zijn zegen, al zei hij het te betreuren dat hij zich niet bij de Grand Old Party aansloot.
My friends
De politiek was heel wat opwindender dan te suffen achter een bureau! Een begenadigd spreker was hij nog niet. Hij begon zich de gewoonte eigen te maken de kiezers xe2x80x98My friendsxe2x80x99 te noemen. FDR was een man met een goed voorkomen. De kiezers bleken hier niet ongevoelig voor te zijn. In xc3xa9xc3xa9n van zijn toespraken zei hij God dankbaar te zijn dat hij in de Hudsonvallei was geboren en getogen, de mooiste plek op aarde. Oom Theodore hield zich volgens belofte afzijdig van de strijd. Bij het tellen van de stemmen bleek dat Franklin nipt gewonnen had.
Meteen in de belangstelling
Wie in de politiek debuteert houdt zich meestal een tijdje schuil onder de beschermende vleugels van meer ervaren parlementarixc3xabrs. Dat was niks voor FDR, die al lang genoeg betutteld was. Hij wilde aandacht en zou die ook onmiddellijk krijgen. Hij bond de strijd aan tegen achterkamertjespolitiek. Door pal te staan voor principes die hem thuis en op school waren bijgebracht, haalde hij ruimschoots de publiciteit. Mede door zijn toedoen werd er een amendement op de grondwet van kracht, dat bepaalde dat federale senatoren in het vervolg niet langer getrapt maar direct zouden worden gekozen.
Good government
FDR kleedde zich met zorg en sprak geaffecteerder dan men van beroepspolitici gewend was. Hij rende voortdurend van commissie naar commissie, praatte gehaast met collegaxe2x80x99s, trok zijn gezicht in een ernstige plooi, lachte zelden en had de gewoonte zijn hoofd naar achteren te houden. Hij hamerde te pas en te onpas op xe2x80x98good governmentxe2x80x99. Een duidelijk programma had hij verder niet. Hij was in de eerste plaats een praktisch politicus.
Conservation movement
T.R. had een politiek gevolgd dat de conservation movement heette. Beheer en behoud van de natuur was xc3xa9xc3xa9n van de kernpunten van zijn programma. De tijd van achteloosheid was voorgoed voorbij. De overheid moest regulerend gaan optreden. Ontbossing en erosie vormden een bedreiging voor de natie, te weinigen beseften dat. Theodore gaf aan na zijn vertrek uit het Witte Huis niet meer politiek te zullen bedrijven, maar toch bleek hij de verleiding niet meer te kunnen weerstaan, nadat hij in conflict kwam met zijn opvolger William Howard Taft. De verdeeldheid die zo ontstond gaf de Democraten moed om eindelijk het presidentschap weer te veroveren.
Woodrow Wilson
Franklin herkende zich in Woodrow Wilson, gouverneur van New Jersey en voormalig president van Princeton University. Wilson stond voor dezelfde verlichte beginselen die hij in Albany verdedigde. xe2x80x98Clean governmentxe2x80x99 was ook het devies van Wilson en de corrupte bosses waren ook zijn vijanden. De Democratische heren die het voor het zeggen hadden zagen weinig heil in de eventuele kandidatuur van een amateur-politicus als Wilson. Franklin stond achter hem en schreeuwde op de Conventie zijn keel schor om hem gekozen te krijgen. En Wilson lukte het presidentskandidaat voor de Democraten te worden (1912).
Ziekte
T.R. was uit de Conventie van de GOP weggelopen en had vervolgens de kandidatuur van de Progressieve Partij aanvaard. Wilson werd de lachende derde en versloeg T.R. en Taft. Zonder Theodore Roosevelt zou Wilson zeker niet gekozen zijn! Na Grover Cleveland in 1897 was Wilson weer de eerste Democratische president. Alles dreigde voor FDR persoonlijk mis te gaan toen hij in september van dat jaar toen hij geveld werd door tyfeuze koorts, die hem noodzaakte wekenlang het bed te houden. Nog mager en bleek door zijn ziekte ging Franklin terug naar Albany om aan zijn tweede termijn te beginnen (want hij werd wederom verkozen).
(afkomst en opkomst) (onderminister en polio) (gouverneur en president) (New Deal en populair) (derde termijn en oorlog) (laatste jaar en erfenis)